Stefania Przedecka
Biografia
Stefania Przedecka urodziła się 22 stycznia 1879 r. w Kutnie w żydowskiej rodzinie drobnomieszczańskiej. Jej ojciec Berek wysłał ją do Warszawy na pensję, aby zdobyła wykształcenie. Początkowo pracowała jako nauczycielka, a w 1904 r. wstąpiła do Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy.
W kolejnych latach prowadziła agitację wśród robotników i zakładała koła kobiece partii. Współorganizowała strajk krawców w Warszawie, za co w 1905 r. była więziona na Pawiaku. W 1906 r. została przewodniczącą Związku Zawodowego Pracowników Igły. W 1907 r. została ponownie aresztowana i wydalona z Kongresówki. Po ponad dwóch latach przebywała w Szwajcarii. Po powrocie w 1910 r. wznowiła aktywność, kierując organizacją partyjną na terenie Łodzi i działając w Komitecie Warszawskim SdKPiL.
W okresie konfliktów partii, opowiadała się po stronie władz krajowych. W 1913 r. została ponownie uwięziona i osadzona w Cytadeli warszawskiej, a następnie skazana na osiedlenie w guberni irkuckiej. W 1914 r. – wobec wybuchu wojny – została ewakuowana do Orła nad Oką, a w 1916 r. zesłana do Irkucka. Tam podczas rewolucji lutowej 1917 r. wyszła na wolność i uczestniczyła w masowych wystąpieniach robotniczych. Wkrótce potem przybyła do Moskwy, gdzie w czerwcu 1917 r. wybrano ją na zastępcę członka Komitetu Wykonawczego SdKPiL w Rosji, a po rewolucji październikowej została członkiem Komisariatu Polskiego. Od 1918 r. należała także do Centralnego Komitetu Wykonawczego Komunistycznej Partii Robotniczej Polski. W 1919 r. wraz z innymi przeniosła się do Mińska, a następnie do Wilna. W maju 1919 r. skierowana do Białegostoku, gdzie stała na czele komitetów miejskiego i okręgowego KPRP i przez dwa miesiące organizowała zalążek centrali partii w Polsce. Po klęsce bolszewików w 1920 r. pozostała w kraju, kontynuując tajną działalność w łódzkim komitecie okręgowym KPRP. Aresztowana w 1921 r. w Będzinie, skazana na pięć lat więzienia, a w marcu 1923 r. wydalona do ZSRR w ramach wymiany więźniów.
Następnie kierowała Biurem Polskim RKP(b) na Białorusi (1923–1925) i Biurem Polskim WKP(b) w Leningradzie (1925–1928). Następnie w latach 1928–1933 pracowała naukowo w Instytucie Marksa-Engelsa-Lenina przy CK WKP(b) w Moskwie, współorganizując Polskie Archiwum Rewolucji, które gromadziło i badało dokumenty władz carskich dotyczące polskiego ruchu robotniczego. Pełniła także funkcję delegata na zjazd Rad ZSRR.
Aresztowana przez NKWD 3 września 1937 r. w ramach wielkiej czystki, została oskarżona o działalność kontrrewolucyjną, skazana 12 stycznia 1938 r. na karę śmierci i rozstrzelana w Leningradzie.